Succesvolle proef in bestrijding kennelhoest

Het is absoluut geen wetenschappelijk onderbouwd rapport. Dat maakt dierenarts Drs. W.C.G.J. Jansen van Dierenkliniek Lieshout herhaaldelijk duidelijk. Toch is zijn eind vorig jaar gehouden proef het vermelden zeker waard. Jansen bestreed een chronisch kennelhoestprobleem in een regionaal hondenpension door de dieren een relatief nieuwe neusspray toe te dienen. Tot ieders verbazing verdwenen de klachten als sneeuw voor de zon.

Ook Jansen zelf was verbaasd. "Ik had wel vertrouwen in de neusspray van Novibac KC. Anders was ik er niet aan begonnen. Ik verwachtte dus wel dat de klachten zouden verminderen. Maar dat het succes zo groot zou zijn, had ik nooit durven dromen", aldus Jansen.

Het begon allemaal toen dierenpension Benirons uit Handel zich meldde bij dierenarts Jansen. Zijn pension had te kampen met chronische kennelhoest. Kennelhoest is een probleem waar de meeste dierenpensions vroeg of laat wel mee te kampen krijgen. Besmetting van kennelhoest gaat via de lucht, waardoor andere honden vrij simpel besmet kunnen worden met het virus. Het is een problematiek waar de pensionhouders niet graag mee te koop lopen. Een eventuele kennelhoestepidemie is nu eenmaal niet de beste promotie voor je pension. Desondanks is het zeker geen uitzonderlijk en onoverkomelijk ziekteverschijnsel.

Bij chronische kennelhoest wordt een bepaald percentage van de honden die in een pension verblijven, besmet met BordetelIa of para-influenza. Vervolgens kunnen zich hoestverschijnselen voordoen. Bij het bewuste dierenpension was dit het geval. "Op een gegeven moment traden bij ongeveer dertig procent van de honden die in dit pension waren of waren geweest, klinische verschijnselen van kennelhoest op", vertelt Jansen. "Deze klachten ontstonden veelal zeven tot veertien dagen na het moment van binnenkomst in het pension. Bij een kort verblijf van bijvoorbeeld een week traden de klinische verschijnselen vaak op gedurende de eerste week na thuiskomst. Deze informatie kwam beschikbaar omdat de pensionhouder zijn klanten via een brief had gevraagd zich te melden als er zich problemen zouden voordoen."

Proef

Dierenpension Benitons beschikt over vijftig kennels verdeeld over drie kennelgebouwen, waar alleen tegen kennelhoest geënte honden worden toegelaten. Negentig procent van de aanwezige honden is doorgaans gevaccineerd via een parenterale enting (een injectie). De proef liep medio 200l.

De situatie was als volgt. In de periode van juli en augustus 2001 vertoonden in het pension steeds enkele van de ongeveer zestig aanwezige honden de verschijnselen van kennelhoest. Van half september tot en mrt eind oktober liep dit percentage op tot ongeveer dertig procent.

Dierenarts Jansen besloot samen met de pensioneigenaren een plan van aanpak te maken. "Ik heb gebruik gemaakt van de ziektegeschiedenis van de dieren in het pension, gegevens van het pension gecombineerd met literatuurgegevens en mijn eigen waarnemingen. Ik ben van de hypothese uitgegaan dat de klachten ontstonden door een te hoge infectiedruk en dat die zichzelf hierdoor in stand hield. Honden met een lage weerstand ofwel immuniteit zullen na infectie de ziekteverwekker ook langdurig in hoge doses uitscheiden. Gezonde honden met een goede bescherming en een hoge weerstand maken de ziekteverwekker snel onschadelijk. Maar als zij steeds opnieuw met de ziektekiemen geconfronteerd worden, is de kans groot dat hun uiteindelijke weerstand ook afneemt. De oplossing leek om alle honden in het pension een goede bescherming te geven, waardoor de infectiedruk wel af moest nemen. Hierdoor zou het aantal hoestende honden terug moeten lopen en uiteindelijk verdwijnen." "Omdat veel aanwezige honden op verschillende momenten en manieren gevaccineerd waren, verschilde ook hun weerstand. Daarom besloten we in overleg met de pensionhouder alle aanwezige honden op één moment intranasaal te vaccineren. Intranasaal houdt in via een neusspray. Een parenterale enting heeft ongeveer een maand nodig voordat die voldoende bescherming geeft, een neusspray werkt veel directer omdat de entstof direct bij de slijmvliezen en voorste luchtwegen terechtkomt. Hierdoor konden we lokaal een hoge immuniteit opwekken op de slijmvliezen in de voorste luchtwegen, waardoor vermenigvuldiging van Bordetella en para-influenza zoveel mogelijk wordt gereduceerd. Ook worden de ziekteverwekkers op dat moment onschadelijk gemaakt voordat ze schade aan de slijmvliezen kunnen veroorzaken."

Antibiotica

Er werd voor gezorgd dat de honden een week voor enting geen antibiotica toegediend kregen. Deze antibiotica zouden het bacteriële deel van de entstof kunnen afbreken. Nieuwkomers werden in een quarantainegebouw gehuisvest totdat ze geënt waren. Twee keer in de week bezocht Jansen het pension om te enten. Eenmaal geënt werden de dieren een dag later ondergebracht bij de andere honden. liet resultaat was verbluffend. Jansen: "Gedurende de periode 30 oktober 2001 tot 21 december 2001 hebben we de verschijnselen van kennelhoest niet meer geconstateerd. Na afloop van de proefperiode werden bij twee honden - die niet in de neus waren geënt - door dierenartsen van de eigenaren toch de verschijnselen vastgesteld. Deze honden kwamen echter pas na afloop van de proefperiode in het pension. Zelfs tijdens de drukbezochte periodes van Kerstmis, de jaarwisseling en het carnaval bleven problemen uit. Gevolg is dat de pensionhouder de hondenbezitters tegenwoordig dringend verzoekt hun dier met een neusspray te laten vaccineren tegen Bordetella en para-influenza. De resultaten waren voor hem ook aanleiding om ongeveer 600 klanten en de dierenartsen in de omgeving aan te schrijven om hen op de hoogte te brengen van de resultaten van de proef. Eind februari van dit jaar bleek 75 procent van de aanwezige honden inderdaad te zijn gevaccineerd via de neusspray.

Hondenbezitters, die tot deze neusspray besluiten, zijn wel wat duurder uil. Een parenrerale vaccinatie (injectie) is iets goedkoper dan de intranasale vaccinatie (neussprav). Daarbij werkt de neusspray slechts een  half jaar, terwijl de parenterale vaccinatie de hond een jaar beschermt. Dierenans Jansen is blij verrast met de resultaten van zijn proef. "Hoewel ik me er terdege van bewust ben dat het geen wetenschappelijke proef is, is het wel een feit dat aan een periode met veel klinische verschijnselen van kennelhoest een abrupt einde kwam in dit pension. Ook na de proefperiode bleven de problemen nagenoeg weg. Het ziet er naar uit dat de infectiedruk van Bordetella en para-influenza blijvend verlaagd is. Het positieve effect van de neusinenting kan mijns inziens het gevolg zijn van het feit dat intranasale inenting een betere bescherming biedt dan parenteraal. Ook lijkt mij het moment van enten, vlak voor de dieren in de kennel gaan van belang."

'Waarnemingen waardevol en speerpunt voor verder onderzoek'

Dr, Herman Egberink van de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht (afdeling virologie) heeft op ons verzoek de case van dierenarts Jansen kritisch bekeken. Hij is er enthousiast over. "'De beschreven waarnemingen zijn waardevol en kunnen speerpunt zijn voor verder onderzoek", aldus Egberink. .

Egberink: "Kennelhoest is een syndroom waarbij verschillende virussen en bacteriën een rol kunnen spelen. De belangrijkste verwekkers zijn het para-influenzavirus en de bacterie Bordetella bronchiseptica. De symptomen zijn het gevolg van de lokale vermeerdering van de ziekteverwekkers in of op de slijmvliezen. Voor een goede bescherming door middel van vaccinatie is het dan ook noodzakelijk om met name de lokale afweer op de slijmvliezen te stimuleren. Specifieke vaccins tegen kennelhoest bevatten in ieder geval de Bordetella en soms beide agentia. Een bescherming tegen kennelhoest is zowel met de injecteerbare als de neusspray-entingen aangetoond. Met de neusspray-enting zal wel een veel snellere afweer worden verkregen en mag men ook verwachten dat de lokale afweer beter wordt gestimuleerd. Indien de hond op korte termijn in het pension moet, is een dergelijke enting dan ook aan te raden. Sowieso is het een voordeel dat de laatste enting niet te lang voor opname in een pension is gegeven, omdat de afweer tegen dit soort infecties ook weer sneller afneemt. Daarnaast is het ook van belang dat niet alleen de individuele dieren maar alle dieren die in het pension worden opgenomen een goede immuniteit hebben. Dit is ook in dit protocol nagestreefd. Dierenarts Jansen heeft met de kennis over de betrokken verwekkers en de eigenschappen van de vaccins een onderbouwd en optimaal protocol proberen op te stellen en daarmee ook resultaat gezien. Terecht wordt opgemerkt dat men deze bevindingen niet mag zien als bewijs voor een betere werkzaamheid van deze entingen. Daarvoor zijn te veel variabelen in het spel. Zo zal met name in de zomermaanden het pension volledig vol zitten en zal daarmee de infectiedruk hoger zijn dan in de laatste maanden van het jaar. De klimatologische omstandigheden zijn anders en ook de samenstelling van de hondenpopulatie (wat betreft entstatus, leeftijd, eventueel eerdere doorgemaakte kennelhoest waardoor het dier een betere afweer heeft) zouden sterk kunnen verschillen tussen de verschillende periodes. In een wetenschappelijk onderbouwde stUdie zou men de studie willen verrichten met de verschillende vaccins naast elkaar en bij voorkeur met een placebo (nepvaccin - red.) erbij. Daarbij zouden de onderzoekers tot het einde van de studie zelf niet weten welke vaccins of geneesmiddelen aan welke dieren zijn toegediend (een zogenoemde blinde studie)."

"De beschreven studie en waarnemingen in het veld zijn echter zeker waardevol. En hoewel nier wetenschappelijk onderbouwd, bestaat er wel een theoretische onderboU\ving. Her kan een aanzet zijn tot verdere aanpassingen van bestaande protocollen voor preventie van kennelhoest en speerpunten voor verder onderzoek."

'Het heeft ons bergen geld gekost...'

Ton Vermeulen, samen met echtgenote Benito eigenaar van Dierenpension Benitons, is blij met het resultaat van de proef in zijn dierenpension. "Het heeft ons wel bergen geld gekost", begint hij te vertellen. "We hebben de entingen namelijk zelf betaald. Toch hadden we dat er voor over. Onze klant is koning. We hadden veel last van kennelhoest en zijn er nu nog steeds helemaal van af. Het is dus een groot succes gebleken. Al onze klanten hebben we geïnformeerd. Vrijwel iedereen heeft onze adviezen opgevolgd door hun hond voordat hij in het pension komt te laten enten met de neusspray. We hebben ook dierenartsen in de regio aangeschreven om hen op de hoogte te stellen van de behaalde successen. Niet iedereen reageerde overigens enthousiast. Sommige artsen hebben blijkbaar belang bij het gebruik van bepaalde andere merken entstoffen."

Dibevo Vakblad Dier & Tuin september 2002

Door Sjoerd Geurts